دشت ازومدل در شهرستان ورزقان استان آذربایجان شرقی واقع شده است. این دشت در شمال شهر ورزقان قرار گرفته است. از جنوب آن رودخانه اصلی اهر چای عبور می کند. در محل دشت شبکه های فرعی به رودخانه پیوسته و باعث توسعه دشت و ایجاد تراسهای آبرفتی و آشکار شدن تراسهای دریاچه ای در دشت شده اند. رودخانه در محدوده مورد مطالعه به علت شیب بسیار کم حالت مئاندری پیدا کرده و بیشترین درصد مئاندر مربوط به مئاندرهای دارای سینوسیته بالای 5/1 می باشد. هدف از این تحقیق بررسی کمی اهر چای می باشد که از طریق آن بتوان نوع توسعه یافتگی رودخانه را مشخص کرد. برای رسیدن به این هدف از شاخص کورنایس و ضریب خمیدگی استفاده شده است. بر مبنای این شاخص ها، مئاندر های مورد بررسی در دشت از نوع مئاندر توسعه یافته می باشد.

مناطق کوهستانی شمال ‏غرب کشور به دلیل توپوگرافی خاص خود و بارش تقریباً مناسب در طول سال و به خصوص در فصل بهار، ازجمله مناطق مستعد وقوع سیل هستند. تحقیق حاضر با هدف تهیۀ نقشۀ پهنه‏بندی پتانسیل سیلاب تحت یک مطالعه موردی در حوزه آبخیز اهرچای انجام گرفته است. برای تهیۀ نقشۀ پهنه‏بندی پتانسیل سیلاب از 9 عامل مؤثر در وقوع این پدیده استفاده شده که عبارتند از: بارش و رواناب با دوره های بازگشت 2، 25 و50 ساله، فاصله از آبراهه، درصد شیب، شماره منحنی، تراکم زهکشی، کاربری اراضی، زمین شناسی، NDVI و قابلیت اراضی حوزه آبخیز است. به‏منظور وزن دهی معیارها از روش تحلیل شبکه‏ای در محیط نرم‏افزار Super Decisions استفاده شد. نتایج نشان داد که بیش ترین وزن معیارها مربوط به رواناب، فاصله از آبراهه و شماره منحنی به ترتیب 244/0، 171/0، 140/0 و با نرخ ناسازگاری کلی 09/0 به دست آمد و زیرحوزه آبخیز 3 به مقدار 272/0 و زیرحوزه آبخیز 2 به مقدار 114/0 به ترتیب بیش ترین و کم ترین وزن پتانسیل سیلاب را داشتند. هم چنین معیارهای شماره منحنی و رواناب به عنوان حساس ترین عوامل شناسایی شدند. در نهایت، با تلفیق این لایه‏ها با توجه به وزن آن ها در محیطArc GIS، نقشه های پهنه‏بندی پتانسیل سیلاب به صورت فازی با دوره های بازگشت 2، 25 و 50 ساله به‏ دست ‏آمد. برای دوره بازگشت 2 ساله نتایج نشان داد که 45/6 درصد حوزه آبخیز دارای خطر سیل خیزی زیاد تا خیلی زیاد و 57/56 درصد در طبقه خطر خیلی کم تری یا پایدار قرار گرفته است درحالی که با دوره بازگشت 50 ساله 53/22 درصد منطقه دارای سیل خیزی زیاد تا خیلی زیاد و 77/52 درصد مساحت حوزه آبخیز هم دارای پتانسیل سیل خیزی خیلی کم نشان داد هم چنین نتایج این تحقیق نشان داد که افزایش دوره بازگشت سیلاب، به ویژه در بازه 2 تا 25 ساله، تأثیر قابل توجه تری بر میزان و گستره سیل خیزی نسبت به بازه 25 تا 50 ساله دارد. این روند حاکی از آن است که در مراحل اولیه افزایش دوره بازگشت، شدت و توزیع سیلاب با نرخ بیش تری تغییر می کند، درحالی که در دوره های بازگشت طولانی تر، این تغییرات با شیب ملایم تری رخ می دهد. یافته های پژوهش می توانند در طراحی سازه های مهار سیلاب و مدیریت منابع آب برای کاهش خسارات سیلاب مؤثر باشند.

فرسایش خندقی یکی از انواع پدیده های ژئومورفولوژیکی است. هر ساله خسارت های زیادی به اراضی کشاورزی، مرتعی و جاده ها وارد می کند. شناسایی علل و مدل سازی آن نقش مهمی در مدیریت حوضه های آبریز دارد. یکی از انواع فرسایش خندقی، فرسایش خندقی موقتی است. در حال حاضر مدل EGEM تنها مدلی است که می تواند این نوع فرسایش را ارزیابی کند. بدین جهت منطقه مورد مطالعه از سال 1387 بعد از بارندگی مورد مشاهده قرار گرفت. داده های لازم برای اجرای مدل EGEM جمع آوری شد. در تحلیل های کمی نیز از نرم افزارهای Excel و SPSS استفاده شد. با توجه به تحلیل های صورت گرفته بین پارامترهای اندازه گیری شده و نتایج حاصل از مدل بالاترین ضریب همبستگی بین عمق، سطح مقطع، حجم و پهنای تخمینی و اندازه گیری شده بترتیب با ضریب همبستگی 849/0، 845/0، 818/0 و 814/0 وجود دارد.-خندق های موقتی در در این منطقه بیشتر در زمینهای کشاورزی شکل می گیرند. شدت بارندگی، گسترش مسیرهای ارتباطی و آتش زدن پوشش گیاهی نقش مهمی در توسعه خندق های موقتی دارند. نسخه استاندارد مدل EGEM در حوضه آبریز لنبران قابل استفاده است. برای رسیدن به نتایج مطلوب این مدل باید در سایر نواحی اقلیمی ایران نیز به کار گرفته شود. در این حوضه مساحت حوضه، پهنا، طول و طول تمرکز خندق بیشترین نقش را در فرسایش خاک دارند. عمق و سطح مقطع خندق های موقتی کمترین تاثیر را در فرسایش دارند.

پهنه بندی لغزش یکی از روش هایی است که می توان به کمک آن مناطق بحرانی را تعیین کرده و از نقشه های پهنه بندی به دست آمده در برنامه ریزی ها استفاده کرد. کلمه پهنه بندی زمین لغزش در راستای دستیابی به اهداف برنامه ریزی ها و یا تقلیل خسارات ناشی از لغزش زمین تاکنون به طور منطقی در ایران کمتر درنظر قرار گرفته است، از این رو در مقاله حاضر، روش AHP به عنوان یکی ازروش های قابل استفاده و کاربردی به طور موردی در حوضه آبریز اهر چای در استان آذربایجان شرقی مورد استفاده قرار گرفته است. در این روش عوامل موثر در زمین لغزش به اجزایی تجزیه شده اند و سپس با دادن وزن به هر کدام، میزان نقش آنها در وقوع زمین لغزه تعیین شده است.نتایج به دست آمده از تحقیق حاضر نشان داده که عوامل زمین شناسی بیشترین وزن (نقش) و عوامل انسانی کمترین وزن را داشته اند. عواملی نظیر سنگ شناسی، شیب، گسل، جهت دامنه ها، ارتفاع، فاصله از رود، نوع کاربری و فاصله از جاده ها به ترتیب اولویت به عنوان مهم ترین عوامل موثر در لغزش به منظور پهنه بندی مورد مطالعه قرار گرفتند. سپس نقشه خطر زمین لغزش در سه گروه زیاد، متوسط و کم تهیه شد.

بررسی میزان رسوبات در رودخانه ها یکی از مسایل مهم در مهندسی رودخانه می باشد. برای تخمین میزان بار معلق و بار بستر روابط متعددی ارایه شده اند، ولی پیچیدگی پدیده انتقال رسوب باعث شده است که روش های متعددی توسعه داده شوند. در این پژوهش به منظور گزینش مناسب ترین روش های برآورد بار معلق و بار بستر، مشخصات هیدرولیکی و هندسی رودخانه اهرچای در ایستگاه هیدرومتری اورنگ در بالادست سد ستارخان و هم زمان با آن بار معلق با استفاده از بطری های نمونه برداری و بار بستر نیز با استفاده از دستگاه هلی اسمیت در دو حالت مواقع سیلابی و عادی رودخانه اندازه گیری و سپس در آزمایشگاه های مرتبط، میزان بار معلق و بستر تعیین گردیدند. از چهار روش معتبر برای محاسبه میزان بار معلق و از هشت روش پرکاربرد برای محاسبه میزان بار بستر استفاده گردید که بر اساس نتایج به دست آمده از مقادیر مشاهداتی و مقایسه آن با روش های محاسباتی، روش میر پیتر و مولر با جذر میانگین مربع خطای 7.78628 برای محاسبه بار بستر و روش چانگ، سایمونز و ریچاردسون با جذر میانگین مربع خطای 861.269 جهت محاسبه بار بستر پیشنهاد گردیده است.

انواع آلودگی های محیط زیست که از منابع مختلف ایجاد می گردد، باعث کاهش کیفیت خاک، گسترش در منابع آب و بروز سایر مشکلات زیست محیطی می گردد. تحقیق پیشروی، مطالعه و ارزیابی منابع بالفعل و بالقوه آلاینده های حوضه آبریز رودخانه کیچیک چای با تأکید بر پایش فلزات سنگین و کیفیت آب سطحی در طول سال های 1398 تا 1402 بوده و باهدف بررسی میزان آلاینده ها در رودخانه مذکور است که با استفاده از آنالیز داده ها در آزمایشگاه و تفسیر تصاویر ماهواره ای در محیط نرم افزار ENVI و شبیه سازی با استفاده از مدل Qual2kw جهت تعیین میزان تطابق با استانداردها، تحلیل روند میزان تغییرات پارامترهای کیفی آب رودخانه کیچیک چای انجام گردیده است. نتیجه بررسی ها نشان می دهد پروژه مس انجرد (شامل سه فعالیت عمده اکتشاف و استخراج معدن، تولید کنسانتره و سد باطله فراوری کنسانتره) در کنار فعالیت زراعی، باغات و دامداری و مراکز سکونتی، همراه با ژئومورفولوژی منطقه موجب تغییراتی در کیفیت آب رودخانه کیچیک چای شده است. در طول این مدت مطالعه، میزان کدورت، 54/3 NTU کاهش؛ میزان BOD، 3 mg/lit کاهش؛ میزان PH8 واحد افزایش؛ میزان TSS، 86/4 mg/lit افزایش و میزان TDS، به مقدار 9/4 mg/lit افزایش یافته است. در پایش تغییرات کمی فلزات سنگین با استفاده از تصاویر ماهواره ای لندست 8، بیشترین و کمترین خطای مربع مربوط به ایستگاه های 4 و 2 در سال 1402 و 1، 4 و 2 در سال 1398 است؛ بنابراین برای بهسازی کیفی رودخانه توصیه می شود قوانین مصوب و بالادست در اجرای قوانین مدیریت پسماندها، افزایش درخت کاری در حاشیه رودخانه و راهکارهای تقلیل اثر بر منابع آب های سطحی همچون استفاده از تثبیت کننده خاک شورابه پتاس و غیره، موردتوجه و الویت مدیریت بخش کشاورزی و صنعتی حاشیه رودخانه کیچیک چای اهر قرار گیرد.

در پژوهش حاضر با استفاده روش ALARM (مدل تحلیل رادیومتر اتمسفر-زمینی) و مدل های UKESM1-0-LL، INM-CM5-0، CanESM5، BCC-ESM1 و ACCESS-CM2 از گزارش CMIP6 و سناریوهای SSP (سناریوهای SSP1.2.6 و SSP3.7.0 و SSP5.8.5) به پیش بینی مقدار تبخیر و تعرق در حوضه آبریز اهر چای پرداخته شد. همچنین نتایج حاصل از روش ALARM با روش های پنمن ماتیث فائو و تورنت وایت مقایسه گردید. برای این منظور از 72 تصویر سنجنده لندست 8 OLI مربوط به ردیف 168 و گذر 33 استفاده شده است. نتایج نشان داد که روش ALARM بیشترین میزان همبستگی (R^2 915/0) و کمترین میزان خطا (〖RMSE〗^ 493/1 و MSE 232/1 میلی متر) را با روش پنمن مانتیث دارا می باشد. مقادیر RMSE و MSE مربوط به تبخیر و تعرق در تمامی مدل های مورد بررسی زیر 867/2 بوده و کمترین میزان RMSE و MSE مربوط به مدل ACCESS-CM2 به ترتیب با مقادیر عددی 198/0 و 165/0 در سناریوی SSP1.2.6 می باشد. همچنین قابل ذکر است که مدل های مورد بررسی در ارزیابی پارامتر تبخیر و تعرق در سناریوی SSP5.8.5 زیاد خوب عمل نکرده و مقادیر RMSE و MSE در تمامی مدل ها بالای 1 بوده که این میزان در SSP5.8.5 در مدل UKESM1-0-LL به ترتیب با مقادیر عددی 867/2 و 735/2 دارای بالاترین میزان تبخیر و تعرق هستند. همچنین میزان شوری خیلی زیاد خاک براساس شاخص های NDSI و 〖SI〗_1 از سال 2013 تا 2024 بترتیب حدود 81/6613 و 81/6296 هکتار افزوده شده است که با روند افزایشی تبخیر و تعرق در سناریوهای اقلیمی نیز همبستگی 987/0 دارد.

ﺍﻳﻦﭘﮋﻭﻫﺶ ﺑﺎﻫﺪﻑﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲﻋﻮﺍﻣﻞ ﻣﺆﺛﺮﺩﺭ ﺍﻳﺠﺎﺩﭘﺪﻳﺪﻩ ﺯﻣﻴﻦﻟﻐﺰﺵ ﻭﺗﻌﻴﻴﻦﻣﻨﺎﻃﻖ ﺩﺍﺭﺍﻱﭘﺘﺎﻧﺴﻴﻞﺯﻣﻴﻦ ﻟﻐﺰﺵﺩﺭکرانه های جنوبی اهرچای از روستای نصیرآباد تا سد ستارخان ﺣﻮﺿﻪ جنوبی اهرچای ﺑﺎ ﺍﺳﺘﻔﺎﺩﻩﺍﺯ ﺭﻭﺵﺭﮔﺮﺳﻴﻮﻥﻟﺠﺴﺘﻴﮏﺍﻧﺠﺎﻡ ﺷﺪﻩﺍﺳﺖ. به همین منظور از تصویر سنجده Resourcesat، 2014 ماهواره IRS استفاده شد. فاکتورهای موثر وقوع زمین لغزش در محیط GIS آماده و سپس با لایه پراکنش زمین لغزش ها قطع داده شده و نقشه پهنه بندی خطر زمین لغزش در روش فوق تولید شد. نتایج نشان داد که روش رگرسیون لجستیک نتایج بهتری را در بررسی پتانسیل وقوع زمین لغزش در منطقه مورد مطالعه دارد. بر اساس نقشه تهیه شده بخش های غربی و جنوبی و محدوده شمال شرق منطقه مورد مطالعه از نظر وقوع زمین لغزش بیشترین پتانسیل وقوع زمین لغزش را دارد. با توجه به اطلاعات به دست آمده، 17.19 درصد از اراضی محدوده مورد مطالعه با پتانسیل متوسط به بالا (34 درصد زمین لغزش ها) و 3 درصد از مساحت منطقه مورد مطالعه در محدوده با پتانسیل خیلی زیاد که بیش از 18 درصد زمین لغزش ها در آن به وقوع پیوسته است قرار دارد.

مطالعه حاضربه منظور شناسایی ماهیان رودخانه اهر چای و سد ستارخان (استان آذربایجان شرقی) و طی چهار فصل پاییز تا تابستان 1388-1387 به مدت دوازده ماه به اجرا درآمد. دوازده محل نمونه برداری انتخاب گردید. نمونه ها پس از صید، در فرمالین 10% تثبیت شده و جهت بررسی های زیست سنجی به آزمایشگاه منتقل شدند. کل فراوانی نسبی ماهیان نمونه برداری شده در فصل پاییز 31.7 درصد، زمستان 19.6 درصد، بهار 20.5 درصد و تابستان 28.2 درصد بود. ماهیان شناسایی شده دارای 8 گونه، و متعلق به 3 خانواده کپور ماهیان (6 گونه) با فراوانی نسبی 78.1 درصد، سگ ماهیان (یک گونه) با فراوانی نسبی 21.5 درصد و سوف ماهیان (یک گونه) با فراوانی نسبی 0.4، درصد بودند. مشخص شد که سیاه ماهی با فراوانی نسبی 33.2 درصد، گونه غالب در رودخانه اهر چای می باشد.